روش تحقیق کیفی در رسانه ها

مریم السادات حسینی - الهه صادقی

بازنمایی عوامل موثر بر بزهکاری دختران در مجلات زرد(تحلیل محتوای کیفی بخش کانون اصلاح و تربیت مجله راه زندگی)

چکیده

این مقاله در صدد بررسی بازنمایی عوامل موثر بر بزهکاری دختران از دید مجلات زرد می باشد .به این منظور 20 مجله از مجلات راه زندگی در طول سال 84و 85 انتخاب شده و متن های بخش کانون اصلاح و تربیت دختران مورد بررسی قرار گرفت. در این مقاله از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است. با مطالعه این بخش که به نقل از دختران مجرم نوشته شده , ابتدا جرایم را در پنج دسته اصلی مقوله بندی کردیم که عبارتند از: رابطه نا مشروع , فرار ,ولگردی , شاکی خصوصی و سایر (سرقت و مظنون به قتل )

که بیشترین جرم مربوط به رابطه نا مشروع (40 درصد ) می باشد.

میانگین سنی افراد مجرم بین 12 تا 18 سال است وتحصیلات آنها در سطح خیلی پایین است. در پایان عوامل موثر بر بزهکاری که در این مجله بازنمایی شده است در هشت مقوله اصلی مشخص کردیم که شامل :

1- مسایل روانی  2- اعتیاد والدین 3- طلاق و ازدواج مجدد والدین  4- فقر و بیکاری خانواده ها  5- دوستان ناباب  6- بی توجهی خانواده و عدم کنترل از سوی آنها و همچنین نا امنی در محیط خانواده  7- ازدواج بدون رضایت خانواده  8- فرار از محدودیت ها و قید و بندهای خانوادگی , می شود.

پس از بررسی متون مورد نظر به این نتیجه رسیدیم که عوامل موثر بر بزهکاری دختران یکسان بازنمایی شده است در حالی که هر جرمی عوامل خاص خودش را دارد , که در ادامه به توضیح یافته ها می پردازیم.

تاریخچه مطبوعات زرد

روزنامه نگاری زرد در آمریکا تقریبا از اوایل قرن بیستم شکل گرفت.شکل گیری آن ،مصادف با زمانی بود که در کارتون های محبوب کودکان ونوجوانان ،اسم یکی از قهرمانان این داستان ها که بسیار طرفدار پیدا کرده بود با حروف زرد نوشته می شد .ابتدا این نوع کارتون ها ،روی اوراق یک برگی با قیمت بسیار ارزان و تیراژ بالا تولید می شد.این نشریات ارزش خبری نداشتند بلکه بیشتر دارای ارزش تفریحی – تفننی بودند و اخباری پیرامون کودکان،قتل و عروسی و روابط خصوصی افراد معروف ارایه می دادند.

به تدریج وبا گذشت زمان کلمه روزنامه نگاری زرد به روز نامه نگاری سطحی و عامه پسند معروف شد.از زمانی که امپراطوری روزنامه نگاری امریکا یعنی ویلیام رندلف هرست که خود صاحب چندین نشریه بود و قصد داشت رییس جمهور امریکا شود،پا به عرصه روز نامه نگاری زرد گذاشت وبا ارزان کردن روزنامه هایش محبوبیت ویزه ای یافت،این روش روزنامه نگاری در سیاست رخ نمود ودر عرصه تبلیغات سیاسی و ریاست جمهوری نیز جای خود را بازکرد.امروزه در غرب این باور وجود دارد که روزنامه نگاری زرد ،اهداف سیاسی و اقتصادی خاصی را دنبال می کند.از طرفی نیز اکنون اصطلاح روزنامه نگاری زرد به استفاده غیر مشروع از ژورنالیسم و دوری از اخلاق حرفه ای اطلاق می شود.(سلطانی فر،1383 :108 )

مطبوعات عامه پسند

از مطبوعات عامه پسند تعریف غیر قابل مناقشه و کاملا مورد توافقی در دست نیست ،با این حال صاحب نظران در تعریف آن نکاتی را مطرح می کنند که نشان می دهد درباره برخی از این نکات توافق وجود دارد .از نشریات و روزنامه نگاری عامه پسند با تعابیری چون روزنامه نگاری زرد یاد می کنند که البته دارای بار منفی است.هم چنین این نوع نشریات به خاطر قطع فشرده و کوچکی که دارند به تابلوئیدی هم معروف اند .علاوه بر این اصطلاح نشریات عامه پسند از آنجا که در مقابل نشریات کیفی به کار می رود،در بطن خود دارای بار منفی است و یک نوع تخفیف را در مقابل نشریات مذکور به خاطر می آورد.اما انچه مسلم است این که نشریات عامه پسند در قطع فشرده و کوچک در حدود نصف قطع روزنامه های معمولی شناخته می شود هر چند ممکن است استثنایی نیز در این خصوص وجود داشته باشد ،اما وجه غالب این نشریات قطع کوچک انها است .همچنین تیتر های درشت ،عکس های بزرگ هنر پیشه ها،بازیکنان تیم های ورزشی و خلافکاران ،استفاده زیاد از رنگ و پرداختن به موضوعات جنجالی هنرپیشه ها ،بازیکنان تیم های مطرح ورزشی ،حوادث ،جنایت ،موضوعات خانوادگی و عشقی از مشخصات اصلی نشریات عامه پسند است.برخی از نشریات عامه پسند در همه حوزه ها وموضوع های مذکور و برخی به طور تخصصی فقط در یک حوزه مثل حوادث جنایت ویا موضوعات جنجالی هنر پیشه ها و هنرمندان متمرکز هستند.همچنین دیگر مولفه این نشریات طیف مخاطبان آنهاست که عمدتا شامل زنان و قشار جوان،نوجوان و کم سواد می باشد .(بهرام پور،1383 :82 )

معرفی مجله راه زندگی

مجله راه زندگی،مجله خانوادگی،اجتماعی وادبی است که در سال 1374 اولین شماره آن چاپ شد .این مجله هر دو هفته یکبار در تهران انتشار می یابد ولی گستره توزیع آن سراسر کشور است.مدیر مسئول این مجله" خانم میترا سهیل" و مدیر اجرایی"آقای مهندس عرفان زنگنه" می باشد. این مجله دارای 98 صفحه در قطع 28 در 20 هست که تصویری از دختر بچه ای با نگاه نافذ و لبخند زنان به همرا تصویری از هنر پیشه ها و ستارگان سینما ،خوانندگان،ورزشکاران و غیره بر روی جلد آن می باشد تیتر های مطالب اصلی به شکل پراکنده و بدون رعایت اصول روزنامه نگاری (تیترهای بدون فعل) به صورت رنگی برای جذب مخاطب استفاده شده است .قیمت این مجله در ایران 500 تومان و در امارات متحده عربی 5 درهم می باشد.

عکس پشت مجله نیز به تبلیغات محصولات آرایشی – بهداشتی شرکت "مای" اختصاص داده شده است.این نکته قابل ذکر است که برای جلد این مجله از کاغذ گلاسه استفاده شده در حالی که صفحات داخلی آن از کیفیت بسیار پایینی برخوردار است.

محتوای درونی آن به شش بخش اصلی تقسیم شده اند که عبارتند از داستان های واقعی ،ادبی – فرهنگی ،آن سوی خاک،علمی ،هنری – ورزشی و گوناگون .که تمام این قسمت ها نیز دارای زیر مجموعه های بسیاری است .تصاویر استفاده شده در این مجله هم به صورت رنگی متناسب با هر موضوعی تهیه شده و علاوه بر آن تصاویر تبلیغاتی به کار برده شده است.

در این تحقیق بعد از بررسی بخش کانون اصلاح تربیت دختران درمجله ی راه زندگی  جرایمی که افراد مرتکب شده بودند را در5 رشته ی اصلی مقوله بندی کردیم و نتایج زیر به دست امد

با توجه به جدول بالا بیشترین جرمی که دختران بزهکارمرتکب شده اند رابطه ی نا مشروع با فراوانی 40% بوده است در واقع مجله ی راه زندگی به عنوان یکی از مجلات زرد معضل رابطه ی مشروع دختران را بر جسته کرده است .

میانگین سنی  افراد بین 12تا18 سال بوده است . تحصیلات نیز به عنوان  متغیر در سطح بسیار پایین و غالبا پایین تر از سن انها  است . خانوا ده ها ی این افراد  نیز از نظر اجتماعی و تحصیلات در سطح پایینی قرار داشتند .

مقوله بندی

عوامل موثربر بزهکاری  که در این مجله باز نمایی شده است  را در8 مقو له ی اصلی دسته بندی کردیم که در ادامه با ذکر هر مقوله متن مرتبط  با ان آورده می شود.

1- مسایل روانی که شامل غفلت ها ی شخصی , احساسات افراطی دختران نسبت به پسران ,عدم آگاهی از شرایط اجتماعی می شودبه عنوان مهمترین عامل موثربربزهکاری معرفی شده است.

 متن : مجله ی شماره ی 234- سال یازدهم – اسفند 85

دوستی من و شجاع روز به روز بیشتر می شد ود یدن شجاع بیشتر.گاهی احساس می کردم  اگر چند روز او را نبینم  دلم برایش تنگ می شود  فکر می کردم او هم همین احساس را دارد تا اینکه نامه ای  به دستم رسید  از طرف شجاع پر از اظهارعلاقه . تا به حال چنین حاد ثه ای برایم اتفاق نیفتاده بود.

2- اعتیاد والدین : اکثر دخترانی که در کانون اصلاح و تربیت به سر می برند یکی از اعضای خانواده ی انها یا همه ی انها  معتاد بوده اند. در واقع در این مجله اعتیاد والدین یا اعضای خانواده را به عنوان یکی از عواملی که می تواند باعث غفلت خانواده ها از توجه به فرزندان و گرایش انها به بزهکاری شودرا برجسته کرده است.در واقع در این مجله اعتیاد والدین یا اعضای خانواده به عنوان یکی از عواملی که می تواند باعث غفلت خانواده

ها از توجه به فرزندان و گرایش انها به بزهکاری می شود را عنوان کرده است.

متن : مجله ی شماره ی 228- سال یازدهم- اذر 85

فرزند خانواده ای پر جمعیت و اشفته بودم از روزی که چشم باز کردم پدرم را پای منقل دیدم. مردی لاابالی  عصبانی  و بیکار. مادر بزرگ و عموهایم با ما زندگی می کردند انها وضعیت بهتری از پدرم نداشتند. یکی معتاد و دومی درس می خواند

۳- طلاق و ازدواج مجدد والدین. این عامل نیزمانند اعتیاد  در اکثر خانواده ها به چشم می خورد . جدا شدن پدر و مادر از یکدیگر در بعضی موارد ازدواج مجدد انها که به دنبال خود پیامد های روانی زیادی را در خا نواده ها حاکم می کند  می تواند محیط نا ارامی  را در کانون خانواده  برای فرزندان به خصوص دختران که از لحاظ عاطفی اسیب پذیرند ایجاد کرده  و تمایلات انها را به سوی رسیدن به محیط ارام و امن کذایی  را افزایش می دهد.

متن: مجله ی شماره ی 202 – سال دهم – مهر 84

هشت سال پیش پدر و مادرم از هم جدا شدند . ما با پدر و مادر بزرگم  زندگی می کردیم  چند سال پیش پدرم ازدواج مجدد کرد و از ان موقع رفتار و اخلاقش با ما خیلی بد شد.   

3- فقر و بیکاری خانواد ها  نیز می تواند در بزهکاری دختران و ارتکاب انها به جرایم متعدد تا ثیر گذار باشد .در واقع انچه مجله ی راه زندگی از این مسئله باز نمایی کرده است  این مطلب را می توان فهمید که توانایی مالی پایین  خانواده ها و بر اورده نشدن نیازهای فرزندان و فشارهای  حاصل از ان  باعث گرایش انها به جرایم  به خصوص سرقت می شود

متن : مجله ی شماره ی 218- سال یازدهم – تیر 85

مادرم تمام هفته کار می کرد ولی باز هم بدهکار بودیم – وضعیت خوبی نداشتیم . خرج و مخارج خانه نمی گذشت , فشار زیادی بر ما وارد بود. دلم می خواست هر جور شده به مادرم  کمک کنم

4- دوستان ناباب.  از انجا که دختران از سنین نوجوانی  تحت  تاثیر دوستان خود قرار می گیرند  در نتیجه برگزیدن دوستان ناشا یست در رفتار و اعمال انها تاثیر می گذارد و انها را به سوی ارتکاب جرم سوق می دهد.

متن: مجله ی شماره ی201- سال دهم - مهر 84

هیچ مشکلی نداشتم ولی دوستان بدی اطرا فم را گرفته بودند که مرا به این راه می کشاندند. از طریق بچه ها  هر روز باکسی دوست می شدم. هر روز با یکی خودم را نابود می کردم. هیچ ارتباط نامشروع  نداشتم  ولی خودم را از دست رفته می دانم.

 6-عدم کنترل ومحیط نا امن خانواده نیز ازجمله مسایلی است که میتواند بر بزهکاری دختران تاثیر گذار باشد به نوعی مجله راه زندگی این مسأله را بازتاب میدهد که گاهی اوقات نداشتن امنیت و آرامش در کانون خانواده و توجه نکردن والدین به نیازهای روانی انها باعث میشود که دختران به سوی بزهکاری کشیده شوند .

متن : مجله شماره 228- سال یازدهم-آذر 1385

مادر مجبور بود این خانه و آن خانه کار کند که بتواند خرج بخورونمیری دراورد .درگیری با پدر آنقدرز زیاد شده بود که کسی در خانه احساس امنیت نمی کرد.دایم سعی میکردیم از جلوی چشمان اوپنهان شویم.

7- ازدواج بدون رضایت خانواده بدین معنی است که دختران گاهی اوقات برای رسیدن به عشق خود حاضر می شوند بدون رضایت خانواده و به اولین راه حل, فرار یا رابطه نامشروع با پسران را برگزیده وپیامدهای ناگواری در زندگی خود داشته باشند.

متن : مجله 216- سال یازدهم – خرداد 85

کسی حریفم نمی شد و نمی توانست جلوی من را بگیرد .چند بار به خواستگاریم آمد ولی چون نه شغلی داشت  و نه کاری بلد بود پدرم نپذیرفت و او را رد کرد بعد از این موضوع حسابی سرکش شده بودم بیشتر وقتم را با شایان می گذراندم و ...

8- فرار از محدودیت ها و قیدو بندهای خانوادگی : مجله اینگونه بازنمایی می کند که بعضی مواقع محدودیت های بیش از اندازه در خانواده های سنتی باعث طغیان در بعضی دختران شده و در واکنش به این قیدوبندها عکس العمل های شدیدی را نشان می دهند که منجر به ارتکاب جرم میشود.

متن : مجله 192- سال دهم – اردیبهشت 84

از اینکه آنها را صاحب آزادی مطلق می دیدم حسرت می خوردم ازهیچ کاری منع نمی شدند دلم میخواست مثل آنها باشم.ولی هیچ وقت نمی شد با خانواده حسابی درگیرشده بودم به همه کارهای من اعتراض می کردند دلم نمی خواست به خانه برگردم .

ما در ادامه این تحقیق عوامل موثر بر هر جرمی را به طورجداگانه بررسی کردیم و در واقع شناخت عوامل حقیقی موثر بر جرایم به طورخاص بوده که شرح آن درزیر آمده است.

فرار به عنوان یکی از جرایم مطرح شده در این بخش دلایل مشخص طلاق و ازدواج مجددوالدین و فقررادارد.

رابطه نامشروع نیز عوامل خاص خودهمچون اعتیاد ,مسایل روانی ,ازدواج مجدد والدین ,دوستان ناباب و فقررا دارد که مسایل روانی از برجسته ترین عوامل موثربررابطه نامشروع دختران می باشد.

اعتیاد ,فقر ,طلاق و مسایل روانی نیز بر جرم ولگردی دختران وداشتن شاکی خصوصی اثر گذار می باشد.

همانطور که مشاهده شد عوامل موثر بر این جرایم در این مجله به طوریکسان و مشابهی تکرار شده است و تمام عوامل درارتکاب به تمام جرم ها تقریبا دیده می شود.البته رابطه نامشروع دارای عوامل متعددی بازتاب داده شده است که نمی توان به طور مشخص دلیل خاصی را برای ان ذکر کردبه جز مشکلات روانی که تقریبا در تمام داستان ها بازتاب داده شده است.

نتیجه گیری

مسأله اصلی که ما در این تحقیق به دنبال بررسی آن بودیم بازنمایی علل موثربرجرایم نوجوانان دختر از دیدمجلات زرد بود که شرح کامل ان در قسمت های قبلی آورده شده است اما در این بررسی ها مابه مسایلی برخوردیم که قابل توجه می باشد .از ان جمله این مسأله بسیار مشهود است که بزهکاری دخترانریشه در شرایط نامناسب خانوادگی آنها دارد .وجود محیط ناسالم وناامن در محل زندگی به عنوان عامل اصلی در ارتکاب آنها به جرایم تاثیر دارد.از آنجا که محیط خانواده باعث پرورش استعدادهای فرزندان می شود. محیط ناامن خانوادگی نیز متقابلا در تمایل فرزندان به خصوص دختران به سوی کارهای خلاف تاثیر بسزایی دارد. به طور مثال مادری که خود مشکل اخلاقی رابطه نامشروع دارد دخترش نیز درمعرض این مشکل قرار دارد همچنین اعتیاد والدین نیز در گرایش فرزندان به سوی مواد مخدرموثر می باشد.از طرفی همانطور که در بالا ذکر شد مسایل روانی مهمترین عامل داشتن رابطه نامشروع افراد بیان شده است و این به آن دلیل است که دختران از لحاظ عاطفی به خانواده های خود وابستگی زیادی دارند و در صورت مواجهه با بی مهری و بی توجهی  از سوی آنها گرایش به سمت جنس مخالف و داشتن رابطه با آنها تاثیر می گذارد .

همچنین اکثر فرارها به خاطر ازدواج با فردی بوده که خانواده با آن مخالف بودند. عامل مهم دیگر میانگین سنی پایین در دختران است که با گرفتن تصمیمات غیر عقلانی خود رادر دام اشتباهات بزرگ می اندازند. ازآنجا که سنین نوجوانی دوران بلند پروازی و افسار گسیختگی آنان است دختران به دنبال داشتن آزادی های بیشتر هستند و به سمت پارتی ها و جمع های ناسالم که از جانب خانواده منع می شوند ، گرایش دارند و به علت فرار از این محدودیت ها و قید و بندها به سمت بزهکاری  سوق پیدا می کنند.

در پایان آنچه مشخص است بازنمایی مشابه عوامل موثر بر بزهکاری دختران در مجلات زرد می باشد. شاید در واقعیت نیز عوامل مشابهی در ارتکاب افراد به جرایم خاص تاثیر گذار باشند اما مشابهت بیش از حد در بیان داستان هایی که در بخش کانون اصلاح و تربیت دختران این مجله آمده است می تواند تا اندازه ای مستند بودن آنها را زیر سوال ببرد. بنابراین شاید مجلات زرد تا حدی بتوانند این عوامل را بازتاب دهند اما از آنجا که مخاطبان آن عام هستند و چندان موشکافانه و دقیق به این مسائل نگاه نمی کنند ، در بررسی آسیب شناسی اجتماعی وسیله خوبی به شمار نمی روند.